نسخه خطي و گنجينه كتابخانه آستان قدس رضوي

كتب خطي كتابخانه آستان قدس رضوي همانند هر كتابخانه اي در اكناف عالم ، حافظه زنده تاريخ و فرهنگ زادگاه خويش است و شايستة افتخار و مباهات ملّت و امّت و به بياني، خاطرات نسخه ها، رافع خطرات فرهنگي است اگر به نحو روشن و هدفمند زر شناسي گردد .

زيرا مسلم آنكه خطوط چهره علوم به تلاش تاريخي جماعت كاتبان، مذّهبان، جلدسازان در حوزه هاي استنساخ ترسيم يافته و راز ماندگاري ميراث ارزشمند مكتوب ما، در گرو بيداري و دلبستگي كتابداران، واقفان و خازنان كتابخانه هاست.

از اين رهگذر، خاطرة سال 327 هـ . ق. در تاريخ پيدايش كتابخانه حضرت شمس الشموس عليه آلاف التحية والثناء بعد از گذشت هزار و اند سال ، هنوز شيرين، شكوفا و ديرپاست .

ازين برهه تاريخي ـاقدم مستندات وقفنامه اي برآن مهر گواه زده است ـ قرآن خانه مباركه رضوي بنا به نياز و ارادت مؤمنان زائر و مجاور علوي در جوار مضجع منوّر مطهّر امام غريب ، غريب نماند و هماره علاوه بر رونق افزون در مرور دهور، به تدريج كتب احاديث و تفسير و تجويد وعقايد و كلام و غير اينها در ميان رف ها و قفسه ها ، مصاحف شريفه را همراهي كرده اند.

بنابراين وجود استوار و مستمرِ كتابخانه و شوق و ابتهاج زيارت مصاخف شريفه و كتب نفيسة موجودِ وقفي ازمنة دور تا زماننا هذا، سدّ عظيمي است بر تأسف عميق دانشيان بر فقدان ده ها كتابخانه كوچك و بزرگ ، شخصي و عمومي ايران و اسلام كه در تهاجمات ويران شده اند.

با غفلت آگاهانه از نقل ارقام و آمارِ موجودي نسخه ها ـ ذكر تعدادآنها مكررا در گزارشات آمده است ـ در نگاه كلي و جامع ، نسخه هاي متنوع در موضوعات علوم اديان و ابدان ، موزه اي نامحسوس اما مستند و نفيس هنرهاي كتابت ، تذهيب و تجليد تا مركب سازي و رنگ شناسي، در معرض زيارت و پژوهش است از طرف ديگر، كثرت كتبي كه در مشهد الرضا نسخه برداري شده آنچنان چشم نواز  مي نمايد كه عشق به حفاظت و صيانت آنها توسط اراتمندان ساحت اقدس رضوي (ع) را صد چندان تا جائيكه علماي بزرگ قرون گذشته ، نسخه هاي ممهور كتابخانه رابه محض رويت از اكناف و بلاد دور و نزديك حتي با پرداخت وجه آن به محل وقف عودت داده اند.

اما ارزش پنهان گنجينة آستان قدس رضوي از آنجاست كه نسخه هاي خطي همگام با حفظ علوم و دانش انسان و جهان ، امانت دار خطوط علماء و دانشمندان و خوشنويسان بويژه يادداشتهاي مالكان، قاريان و واقفان در اوراق صدر و ذيل متن كتاب و مصاحف شريفه است كه بي شك شامل وقايع ، رخدادها، وفيات علماء ، حوادث و بلاياي طبيعي، وقفنامه ها، تملّك ها، قراآت و سماع ، اجازات و بلاغهاي كثيري است كه طبعا توجه مضاعف را مي طلبد زيرا در مطاوي آنها، دقايق نسخه شناسي مانند خط و كاغذ شناسي ، جلد سازي و حتي آئين نامة امانت كتاب تصريح و رعايت مي شده است .

بر اساس همين ارزشهاي آشكار و نهان نسخه هاست كه كارشناسان محقّق كتابخانه از آغاز قرن 14 شمسي با اطلاعات وسيع و صحيح از معارف اسلامي و با ياري فكر روشن و نگارش قوي ، اولين قدمهاي فهرستنگاري را در ايران بنيان گذاري كردند و كتبي به زيور طبع آوردند كه "كشف الظنوني" شد بهمراه "وفيات الاعياني" .

اين همه دليلي است بر آنكه بي اختيار كمال حق شناسي و احترام خويش را به پيشگاه گنجينه داران، واقفان و حافظان جريان شور انگيز تاريخ علم و اخلاق و حكمت و عرفان عرضه بداريم. والسلام من اتبع الهدي .